14 ліпеня 2008 года споўніцца 300 гадоў Галоўчынскай бітве

Так ужо склалася, што на тэрыторыі нашага раёна няшмат захавалася помнікаў старавеччыны, якія адлюстроўваюць багатую гісторыю Бялыніцкага краю. А вось адной з вялікіх падзей еўрапейскага маштабу з’яўляецца бітва пад Галоўчынам, што адбылася 14 ліпеня 1708 года паміж рускімі і шведскімі войскамі.

Тут неабходна адзначыць, што пэўныя падзеі Паўночнай вайны ўвекавечаны: помнікамі адзначаны бітва пад Лясной у Слаўгарадскім раёне, Палтаўская бітва. Магчыма, гэта здарылася таму, што названыя бітвы заканчваліся бліскучымі перамогамі рускіх войск. Што ж да Галоўчынскай, то тут думкі гісторыкаў разыходзяцца, і той-сёй з навукоўцаў трактуе яе, як паражэнне рускіх. Аднак, такім скептыкам ужо даўно даў адказ паплечнік Пятра І адмірал Апраксін, які лічыў, што бой гэты “можна залічыць да невялікай нашай перамогі”, бо шведам не ўдалося разбіць рускае войска.

Вынік гэтай бітвы наступны: 1600 загінуўшых рускіх воінаў і 1400 – Карла ХІІ.
Галоўчынская зямля за трыста гадоў прымірыла іх. Але памяць аб бітве, аб гэтых воінах, на жаль, да сёння яшчэ не ўвекавечана.

Нельга сказаць, што ніхто не ўзнімаў гэтага пытання. Аўтар гэтых радкоў, напрыклад, ніколькі не перабольшваючы сваёй ролі, стукаўся ў ва многія дзверы. Улетку 1991 года на шматлікія звароты адгукнуўся райкам КПБ, які на адным з пасяджэнняў бюро прыняў пастанову “Аб увекавечванні памяці рускіх воінаў, якія загінулі ў час Паўночнай вайны 1700 – 1721 гадоў ля вёскі Галоўчын”. У ёй адзначалася: “лічыць неабходным узвесці помнік-абеліск і прыўрочыць яго адкрыццё да 285-годдзя бітвы”. Гэта значыць, помнік планавалася ўстанавіць і адкрыць у 1993 годзе, але вядомыя падзеі жніўня 1991 года на корані перакрэслілі такую добрую і патрэбную задуму.

Ужо чацвёрты раз да нас у Галоўчын прыязджаюць прадстаўнікі грамадскасці Швецыі. І кожны раз я прыводжу іх на пустое месца, дзе павінен красавацца велічны помнік. Сёлета ў вёску завітаў яшчэ адзін такі прадстаўнік са Стакгольма Пелле Молін. Пакланіўшыся святому месцу на нашай зямлі, ён выказаў надзею, што яно ўрэшце будзе нейкім чынам абазначана. У кастрычніку бягучага года ён паабяцаў прыехаць у Галоўчын з вялікай групай шведскіх турыстаў, каб паказаць ім гэтыя мясціны і распавесці аб далёкіх падзеях.
Спадзяюся, што да гэтага часу тут будзе ўстаноўлены хоць бы валун з мемарыяльнай дошкай, які напамінаў бы ўсім аб цяжкай і кровапралітнай для абодвух варагуючых тады бакоў бітве пад Галоўчынам, якая, да слова сказаць, узбагаціла ваеннае майстэрства рускага войска і прадвызначыла яго бліскучую перамогу над Карлам ХІІ пад Палтавай.

Васіль ЦЫРКУНОЎ,
сябра рады ГА “Бялыніцкае краязнаўчае таварыства”.

(Нумар ад 12.09.07)